3. Οι σύγχρονες επαναστάσεις (και τα προβλήματα που φέρνουν)

Οι σύγχρονες επαναστάσεις (και μιλάμε φυσικά για τεχνολογικές επαναστάσεις) ήταν τρεις: Η βιομηχανική επανάσταση, η επανάσταση της πληροφορικής και η πιο πρόσφατη της βιολογίας. Όλες ανεξαιρέτως μας έφεραν καλά και κακά. Η βιομηχανική επανάσταση μας κληροδότησε την μόλυνση του περιβάλλοντος, η πληροφορική το πρόβλημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και η βιολογία το πρόβλημα της ηθικής. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Η βιομηχανική επανάσταση από τον 19ο αιώνα, έφερε μεγάλες αλλαγές στην κοινωνική ζωή πολλών χωρών και βεβαίως σήμανε την αρχή της γρήγορης τεχνολογικής εξέλιξης. Σήμερα ζούμε στον απόηχο της βιομηχανικής επανάστασης και θεωρούμε πολλά πράγματα σαν δεδομένα. Τα πολλά κατασκευασμένα (και όχι φυσικά) προϊόντα που μας περιστοιχίζουν, ο τρόπος παραγωγής τους, είναι πράγματα που δεν μας ξενίζουν. Η μεγάλη όμως αυτή επανάσταση έφερε και σημαντικά προβλήματα το μεγαλύτερο από τα οποία ωρίμασε στις μέρες μας και πλέον ζούμε μαζί του. Μιλούμε για την μόλυνση του περιβάλλοντος. Κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί ότι η μόλυνση του περιβάλλοντος θα έπαιρνε τέτοιες διαστάσεις και θα χαλούσε την φυσική ισορροπία. Όμως αυτά έχουν συμβεί και τώρα προσπαθούμε να σώσουμε ότι σώζεται αν και ακόμα σκοντάφτουμε στην ανθρώπινη απληστία: Οι μεγαλύτερες βιομηχανικές χώρες όπως οι ΗΠΑ αρνούνται να δεχτούν μια ρύθμιση στην μόλυνση που προκαλούν. Όμως ο αγώνας συνεχίζεται.

Από το 1930 περίπου αρχίζει δειλά-δειλά η δεύτερη μεγάλη σύγχρονη επανάσταση, αυτή της πληροφορικής. Στα χρόνια του μεσοπολέμου αλλά κυρίως μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο αναπτύσσονται οι πρώτοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές που δεν χρειάστηκαν παρά μια 50ετία για να φέρουν τα πάνω κάτω. Το πρόβλημα που μας έφερε η επανάσταση των υπολογιστών είναι εκείνο της ασφάλειας των προσωπικών δεδομένων. Σήμερα πάρα πολλά δεδομένα βρίσκονται για τον καθένα μας γραμμένα σε κάποιο υπολογιστή. Είμαστε καταχωρημένοι, για παράδειγμα στο αρχείο πληθυσμού, στον υπολογιστή του Υπουργείου Εσωτερικών, από την ώρα που θα γεννηθούμε. Ύστερα στον υπολογιστή του σχολείου, του στρατού, του Πανεπιστημίου, της δουλειάς μας κλπ. Όλη μας η ζωή τροφοδοτεί με δεδομένα κάποιον υπολογιστή. Και σαν να μην έφταναν αυτά, που μπορεί να πει κανείς είναι υποχρεωτικά, σήμερα ήλθαν τα κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook όπου το άτομο δίνει πλέον μόνο του δεδομένα για τον εαυτό του. Λέει τι πιστεύει, τι του αρέσει, που πηγαίνει, με ποιους κλπ. Θα μου πείτε, τι το κακό σ’ αυτό; Το κακό αρχίζει από τη στιγμή που κάποιος κατέχει όλα αυτά τα δεδομένα και τα χρησιμοποιεί κακόβουλα. Ένα θέμα υγείας, ας πούμε, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εκβιασμό, μια δικτατορική κυβέρνηση μπορεί να χρησιμοποιήσει τα πολιτικά πιστεύω για να φυλακίσει κάποιους κλπ.

Και καθώς βιώνουμε αυτό το μεγάλο πρόβλημα σήμερα, έχει ήδη ξεκινήσει το επόμενο. Γιατί έχει ξεκινήσει η νέα μεγάλη επανάσταση, αυτή της βιολογίας. Η βιολογία, η γενετική και οι παρεμφερείς επιστήμες μπορούν πλέον με την βοήθεια των υπολογιστών, να επεμβαίνουν στην δημιουργία της ζωής, ή στις ιδιότητες της. Αυτό διαγράφει ήδη το μεγάλο πρόβλημα που μας κληροδοτεί αυτή η καινούργια επανάσταση. Το πρόβλημα της ηθικής. Είναι σωστό να επεμβαίνουμε στις ιδιότητες του εμβρύου, στο φύλο του κλπ; Είναι σωστό να επεμβαίνουμε στην φύση για να δημιουργήσουμε νέες ιδιότητες σε φυτά, ζώα κλπ.; Ερωτήματα πολλά και δύσκολα. Υπήρχε μια είδηση πριν αρκετά χρόνια σχετικά με το μεγάλο επίτευγμα Ιαπώνων επιστημόνων να ενσωματώσουν γονίδια από σπανάκι μέσα σε χοίρους. Σήμερα ακούς καθημερινά τέτοιου είδους «επιτεύγματα». Προσωπικά δεν είμαι σίγουρος αν το πιο πάνω επίτευγμα φέρνει κάτι καλό στην ζωή μου. Το να πηγαίνω στον χασάπη της γειτονιάς και να του λέω «κόψε μου 2 κιλά χοιρινό με σπανάκι, ή με κολοκάσι» δεν με ενθουσιάζει. Καμιά σχέση με την διαδικασία να αγοράσεις τα φυσικά υλικά και να τα μαγειρέψεις. Ούτε θα ήθελα να σκεφτώ τι θα γίνει όταν κλινικές-εργοστάσια θα δέχονται παραγγελίες από μελλοντικούς γονείς για ένα παιδί έξυπνο, ψηλό με γαλανά μάτια. Ή από ένα κράτος για τρία τάγματα αιμοβόρους και ασυγκίνητους πολεμιστές.

Πάντως και στα τρία πιο πάνω θέματα το κλειδί είναι ο άνθρωπος. Είναι επείγον να ξανασκεφτούμε την παιδεία που παρέχουμε. Πρέπει να μεγαλώνουμε ανθρώπους που σκέφτονται με βάση αρχές και αξίες. Αλλιώς υπάρχει σοβαρό πρόβλημα πώς ο μελλοντικός επιστήμονας θα χρησιμοποιήσει τις γνώσεις και τις δυνατότητες που του παρέχει η σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s