4. Οδηγίες προς ναυτιλομένους

Την Τρίτη 11 Φεβρουαρίου είναι η Μέρα Ασφαλούς Διαδικτύου (Safer Internet Day) και έτσι στο σημερινό μας άρθρο θα κάνουμε μια γενική αναφορά σ’ αυτό το ειδικό θέμα που πραγματικά μας αφορά όλους.

Η ασφάλεια έχει εξελιχτεί σε ένα από τα σοβαρότερα θέματα στην εποχή του Διαδικτύου, κάτι που απαιτεί πολλή σοβαρότητα και προσοχή από τους χρήστες σε όλα τα επίπεδα. Οι επαγγελματίες, το σχολείο, οι γονείς αλλά και τα ίδια τα παιδιά πρέπει συνειδητά να ασχοληθούν με το ζήτημα αυτό.

Όταν λέμε ασφάλεια εννοούμε δύο πράγματα: ασφάλεια των δεδομένων και ασφάλεια των ανθρώπων που είναι χρήστες των υπολογιστών και του Διαδικτύου.

Τα μηχανήματα και τα δεδομένα που βρίσκονται αποθηκευμένα μέσα σε αυτά, απειλούνται από διάφορους κινδύνους όπως π.χ. οι φυσικές καταστροφές, οι μηχανικές βλάβες, το κατά λάθος σβήσιμο, η καταστροφή τους από κακόβουλα προγράμματα αλλά και η κλοπή τους είτε με τον κλασσικό τρόπο είτε μέσω του Διαδικτύου. Για τα πιο πάνω πρέπει να λαμβάνονται ορισμένα τυπικά μέτρα όπως η συντήρηση των μηχανημάτων, η καλή εκπαίδευση του προσωπικού και η δημιουργία εφεδρικών αντιγράφων (backup). Σε ένα δεύτερο επίπεδο η χρήση προστατευτικών προγραμμάτων όπως antivirus και firewall μπορούν σε μεγάλο βαθμό να προστατεύσουν τα δεδομένα μας από κακόβουλες ενέργειες την ώρα που είμαστε στο Διαδίκτυο. Πρέπει να τονίσουμε βέβαια πως ο ανθρώπινος παράγοντας είναι ο πιο σημαντικός στην όλη ιστορία. Χρειάζεται πολλή προσοχή και υπευθυνότητα την ώρα που χρησιμοποιούμε τον επαγγελματικό αλλά τον προσωπικό μας υπολογιστή για το πού πηγαίνουμε όταν κυκλοφορούμε στο Διαδίκτυο. Αν κάνουμε βόλτες μέσα σε διάφορες παράξενες ιστοσελίδες για να «κατεβάσουμε» πειρατικά προγράμματα, μουσική ή ταινίες δεν πρέπει να έχουμε παράπονο αν τελικά μας επισκεφτεί και κανένας ιός που θα κάνει πραγματική ζημιά στα δεδομένα μας. Και τα προβλήματα είναι πολλά αν καταστραφούν τα δεδομένα μας γιατί σήμερα όλοι παράγουμε πολλή δουλειά στον υπολογιστή και οι περισσότερες επιχειρήσεις εξαρτούνται από τα δεδομένα τους.

Τα πιο πάνω βέβαια δεν είναι παρά οι κλασσικοί κίνδυνοι που πάντα υπήρχαν για τους υπολογιστές. Τα τελευταία χρόνια όμως αυτό που έχει αλλάξει και είναι πολύ σημαντικό είναι η χρήση του Διαδικτύου από όλο και μικρότερους χρήστες και κυρίως ο τρόπος χρήσης. Με τα κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook τα παιδιά δίνουν πάρα πολλά προσωπικά δεδομένα στο Διαδίκτυο αλλά και μπορούν να έλθουν σε επαφή με άγνωστα άτομα πάρα πολύ εύκολα. Τα παιδιά, κινούμενα πολλές φορές από περιέργεια, δέχονται να συνομιλήσουν με άτομα που δεν ξέρουν αλλά και είναι αδύνατο να διαπιστώσουν την ταυτότητά τους. Έτσι κάποιος μπορεί να παριστάνει το συνομήλικό τους, αλλά να είναι ενήλικας. Κίνδυνοι υπάρχουν και από παιδιά της ίδιας ηλικίας μέσω του εκφοβισμού. Τα τελευταία δύο χρόνια υπάρχουν δυστυχώς και στην Κύπρο αρκετά περιστατικά όπου ανήλικοι παρασύρθηκαν από ενήλικες ή βρέθηκαν κάτω από τεράστια ψυχολογική πίεση λόγω απειλών και εκφοβισμού μέσω του Διαδικτύου.

Η ευθύνη του σχολείου αλλά και του γονιού στα ζητήματα αυτά είναι μεγάλη. Στα σχολεία μας γίνεται ήδη ενημέρωση και ειδικές εκδηλώσεις. Ίσως όμως να υπάρχει ακόμα περιθώριο να λεχθούν περισσότερα και να γίνει το θέμα της ασφάλειας ένα κεντρικό θέμα στην ζωή του μαθητή. Σίγουρα ο σημερινός εκπαιδευτικός πρέπει να μιλά ανοικτά με τα παιδιά για τους πιθανούς κινδύνους. Εδώ εννοούμε και το δημοτικό σχολείο όπου τουλάχιστον στις δύο τελευταίες τάξεις πρέπει να απευθυνθούμε με λεπτομέρειες και πολλή σοβαρότητα προς τα παιδιά. Με αυτό τον τρόπο την ενημέρωση θα καλύπτει υπεύθυνα και επαρκώς το σχολείο.

Οι γονείς, από την άλλη, έχουν ασφαλώς ευθύνες, υπάρχει όμως κάποιο μεγάλο εμπόδιο για να τις αναλάβουν: Οι περισσότεροι δεν ξέρουν. Η τεχνολογία τους είναι κάτι ακατανόητο ή ξέρουν ελάχιστα πράγματα που δύσκολα τα εκσυγχρονίζουν. Μπορεί όμως ο γονιός να αναλάβει ένα άλλο πιο σπουδαίο ρόλο. Να είναι δίπλα στο παιδί του και να έχει ουσιαστική επικοινωνία μαζί του. Δεν παίζει ρόλο αν οι καιροί άλλαξαν, αν η τεχνολογία τρέχει, αν τα παιδιά αντιμετωπίζουν προβλήματα μέσω του Facebook. Αν το παιδί αισθάνεται άνετα με τον πατέρα του θα είναι πιο δεκτικό καταρχήν σε γενικές συμβουλές και δεύτερο αν κάποιος του συμπεριφέρεται περίεργα ή επικίνδυνα το παιδί μπορεί να το αναφέρει στους γονείς και με την βοήθεια τους να βρεθεί πολύ πιο εύκολα μια άκρη.

Αναμφίβολα το Διαδίκτυο είναι στην ζωή μας αλλά σίγουρα δεν μπορούμε εμείς να αλλάξουμε το περιεχόμενο του ούτε να ελέγξουμε τις συμπεριφορές των ανθρώπων όταν βρίσκονται εκεί. Μπορούμε όμως όλοι να συμβάλουμε έτσι ώστε τα παιδιά μας να μπορούν να απολαμβάνουν τα πολλά πλεονεκτήματα του Διαδικτύου με ασφάλεια.

Advertisements

3. Οι σύγχρονες επαναστάσεις (και τα προβλήματα που φέρνουν)

Οι σύγχρονες επαναστάσεις (και μιλάμε φυσικά για τεχνολογικές επαναστάσεις) ήταν τρεις: Η βιομηχανική επανάσταση, η επανάσταση της πληροφορικής και η πιο πρόσφατη της βιολογίας. Όλες ανεξαιρέτως μας έφεραν καλά και κακά. Η βιομηχανική επανάσταση μας κληροδότησε την μόλυνση του περιβάλλοντος, η πληροφορική το πρόβλημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και η βιολογία το πρόβλημα της ηθικής. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Η βιομηχανική επανάσταση από τον 19ο αιώνα, έφερε μεγάλες αλλαγές στην κοινωνική ζωή πολλών χωρών και βεβαίως σήμανε την αρχή της γρήγορης τεχνολογικής εξέλιξης. Σήμερα ζούμε στον απόηχο της βιομηχανικής επανάστασης και θεωρούμε πολλά πράγματα σαν δεδομένα. Τα πολλά κατασκευασμένα (και όχι φυσικά) προϊόντα που μας περιστοιχίζουν, ο τρόπος παραγωγής τους, είναι πράγματα που δεν μας ξενίζουν. Η μεγάλη όμως αυτή επανάσταση έφερε και σημαντικά προβλήματα το μεγαλύτερο από τα οποία ωρίμασε στις μέρες μας και πλέον ζούμε μαζί του. Μιλούμε για την μόλυνση του περιβάλλοντος. Κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί ότι η μόλυνση του περιβάλλοντος θα έπαιρνε τέτοιες διαστάσεις και θα χαλούσε την φυσική ισορροπία. Όμως αυτά έχουν συμβεί και τώρα προσπαθούμε να σώσουμε ότι σώζεται αν και ακόμα σκοντάφτουμε στην ανθρώπινη απληστία: Οι μεγαλύτερες βιομηχανικές χώρες όπως οι ΗΠΑ αρνούνται να δεχτούν μια ρύθμιση στην μόλυνση που προκαλούν. Όμως ο αγώνας συνεχίζεται.

Από το 1930 περίπου αρχίζει δειλά-δειλά η δεύτερη μεγάλη σύγχρονη επανάσταση, αυτή της πληροφορικής. Στα χρόνια του μεσοπολέμου αλλά κυρίως μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο αναπτύσσονται οι πρώτοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές που δεν χρειάστηκαν παρά μια 50ετία για να φέρουν τα πάνω κάτω. Το πρόβλημα που μας έφερε η επανάσταση των υπολογιστών είναι εκείνο της ασφάλειας των προσωπικών δεδομένων. Σήμερα πάρα πολλά δεδομένα βρίσκονται για τον καθένα μας γραμμένα σε κάποιο υπολογιστή. Είμαστε καταχωρημένοι, για παράδειγμα στο αρχείο πληθυσμού, στον υπολογιστή του Υπουργείου Εσωτερικών, από την ώρα που θα γεννηθούμε. Ύστερα στον υπολογιστή του σχολείου, του στρατού, του Πανεπιστημίου, της δουλειάς μας κλπ. Όλη μας η ζωή τροφοδοτεί με δεδομένα κάποιον υπολογιστή. Και σαν να μην έφταναν αυτά, που μπορεί να πει κανείς είναι υποχρεωτικά, σήμερα ήλθαν τα κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook όπου το άτομο δίνει πλέον μόνο του δεδομένα για τον εαυτό του. Λέει τι πιστεύει, τι του αρέσει, που πηγαίνει, με ποιους κλπ. Θα μου πείτε, τι το κακό σ’ αυτό; Το κακό αρχίζει από τη στιγμή που κάποιος κατέχει όλα αυτά τα δεδομένα και τα χρησιμοποιεί κακόβουλα. Ένα θέμα υγείας, ας πούμε, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εκβιασμό, μια δικτατορική κυβέρνηση μπορεί να χρησιμοποιήσει τα πολιτικά πιστεύω για να φυλακίσει κάποιους κλπ.

Και καθώς βιώνουμε αυτό το μεγάλο πρόβλημα σήμερα, έχει ήδη ξεκινήσει το επόμενο. Γιατί έχει ξεκινήσει η νέα μεγάλη επανάσταση, αυτή της βιολογίας. Η βιολογία, η γενετική και οι παρεμφερείς επιστήμες μπορούν πλέον με την βοήθεια των υπολογιστών, να επεμβαίνουν στην δημιουργία της ζωής, ή στις ιδιότητες της. Αυτό διαγράφει ήδη το μεγάλο πρόβλημα που μας κληροδοτεί αυτή η καινούργια επανάσταση. Το πρόβλημα της ηθικής. Είναι σωστό να επεμβαίνουμε στις ιδιότητες του εμβρύου, στο φύλο του κλπ; Είναι σωστό να επεμβαίνουμε στην φύση για να δημιουργήσουμε νέες ιδιότητες σε φυτά, ζώα κλπ.; Ερωτήματα πολλά και δύσκολα. Υπήρχε μια είδηση πριν αρκετά χρόνια σχετικά με το μεγάλο επίτευγμα Ιαπώνων επιστημόνων να ενσωματώσουν γονίδια από σπανάκι μέσα σε χοίρους. Σήμερα ακούς καθημερινά τέτοιου είδους «επιτεύγματα». Προσωπικά δεν είμαι σίγουρος αν το πιο πάνω επίτευγμα φέρνει κάτι καλό στην ζωή μου. Το να πηγαίνω στον χασάπη της γειτονιάς και να του λέω «κόψε μου 2 κιλά χοιρινό με σπανάκι, ή με κολοκάσι» δεν με ενθουσιάζει. Καμιά σχέση με την διαδικασία να αγοράσεις τα φυσικά υλικά και να τα μαγειρέψεις. Ούτε θα ήθελα να σκεφτώ τι θα γίνει όταν κλινικές-εργοστάσια θα δέχονται παραγγελίες από μελλοντικούς γονείς για ένα παιδί έξυπνο, ψηλό με γαλανά μάτια. Ή από ένα κράτος για τρία τάγματα αιμοβόρους και ασυγκίνητους πολεμιστές.

Πάντως και στα τρία πιο πάνω θέματα το κλειδί είναι ο άνθρωπος. Είναι επείγον να ξανασκεφτούμε την παιδεία που παρέχουμε. Πρέπει να μεγαλώνουμε ανθρώπους που σκέφτονται με βάση αρχές και αξίες. Αλλιώς υπάρχει σοβαρό πρόβλημα πώς ο μελλοντικός επιστήμονας θα χρησιμοποιήσει τις γνώσεις και τις δυνατότητες που του παρέχει η σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία.

2. Το Ξυνάριν, η Εκθετική Συνάρτηση και η Διά Βίου Μάθηση

Πρέπει να προσαρμοστούμε. Κάποτε στο Βυζαντινό Μουσείο της Θεσσαλονίκης είδα ένα ξυνάρι (εργαλείο που μπορεί να σκάβει και να κόβει) 1500 ετών. Το εργαλείο αυτό ήταν απόλυτα ίδιο με αυτό που συναντά κανείς ακόμα στο τυπικό Κυπριακό αγροτικό σπίτι. Το συζήτησα λίγο με την υπεύθυνη της έκθεσης η οποία με διαβεβαίωσε ότι η αγροτική ζωή στα 1000 χρόνια του Βυζαντίου δεν διέφερε και πολύ από την αγροτική ζωή που ζούσαν οι παππούδες μας. Πραγματικά είναι εντυπωσιακό ότι για αιώνες, σε όλους τους τομείς της ζωής, οι αλλαγές ήταν πάρα πολύ αργές. Αντίθετα σήμερα το βασικότερο χαρακτηριστικό των αλλαγών είναι η ταχύτητα και μάλιστα η επιτάχυνση (δηλ η αυξανόμενη ταχύτητα) των εξελίξεων.

Οι πιο σημαντικές αλλαγές στην ζωή μας προέρχονται από την τεχνολογία ή οφείλονται σ’ αυτήν. Πόσο όμως γρήγορη είναι η ανάπτυξη στην τεχνολογία; Αν θεωρήσουμε τους σημαντικότερους σταθμούς στην ιστορία των υπολογιστών παρατηρούμε ένα ενδιαφέρον φαινόμενο: Ο άβακας – 3000 π.Χ., ο μηχανισμός των Αντικυθύρων – 100 π.Χ., η μηχανή του Pascal – 1642 μ.Χ., η μηχανή του Hollerith το 1890, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές γύρω στο 1940, το PC – 1981, το Διαδίκτυο 1993. Παρατηρούμε ότι χρειάστηκαν 3000 χρόνια περίπου για μια σημαντική αλλαγή στους υπολογιστές, ύστερα 1700 χρόνια, μετά 300 ως τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, μετά 40, και μετά 10. Από το Διαδίκτυο και μετά οι σημαντικές αλλαγές είναι πολλές, Είμαστε νομίζω στο επίπεδο του εξαμήνου. Κάθε ένα εξάμηνο υπάρχει κάτι πολύ σημαντικό.

Μερικοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η αλλαγή έχει εκθετική μορφή δηλαδή υπακούει στην συνάρτηση ex η οποία ακριβώς έχει αρχικά μια αργή άνοδο και μετά μια φοβερά γρήγορη άνοδο που οδηγεί στο άπειρο. Άλλοι είναι πιο επιφυλακτικοί γιατί υποστηρίζουν ότι η εξέλιξη μπορεί να μην συνεχιστεί στους σημερινούς τρελούς ρυθμούς αλλά κάπου να σταθεροποιηθεί. Κανένας δεν είναι σίγουρος. Το σίγουρο είναι ότι οι αλλαγές στη ζωή μας λόγω της τεχνολογίας συμβαίνουν ήδη πολύ γρήγορα. Σε ρυθμό που ακόμα και να σταθεροποιηθεί μας δυσκολεύει.

Η ταχύτητα των εξελίξεων αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα σε πολλούς τομείς. Τα πράγματα προχωρούν τόσο γρήγορα που δεν προλαβαίνουμε να κρίνουμε, για παράδειγμα, αν ένα καινούργιο προϊόν μας φέρνει προβλήματα στην υγεία μας. Ακόμα και στην επιστήμη πολλές θεωρίες δεν προλαβαίνουν να ωριμάσουν, τα νέα φαινόμενα δεν προλαβαίνουν να μελετηθούν. Αυτά συνδυαζόμενα και με την απληστία των επιχειρήσεων για περισσότερο κέρδος, μας έχουν καταντήσει παθητικούς καταναλωτές που δεν προλαβαίνουμε να έχουμε γνώμη για το τι μας συμβαίνει.

Οι ενήλικες είναι η πιο «ευπαθής» ομάδα πληθυσμού όσον αφορά την παρακολούθηση των εξελίξεων. Οι πιο πολλοί δεν γνώρισαν καλά την τεχνολογία (κυρίως οι μεγαλύτεροι των 40), όσοι έμαθαν αναγκαστικά λίγα πράγματα, συνήθως λόγω επαγγέλματος, έμειναν εκεί και ποτέ δεν έβαλαν την τεχνολογία στην καθημερινή τους ζωή. Επειδή όμως όλα γίνονται μέσω της τεχνολογίας ο ενήλικας δυσκολεύεται και θα συνεχίσει να δυσκολεύεται αν δεν δεχθεί την αλλαγή σαν χαρακτηριστικό της σύγχρονης ζωής.

Ποιό θα μπορούσε να είναι ένα αντίδοτο σ’ αυτά τα φαινόμενα; Η απάντηση είναι η μάθηση, και μάλιστα η «Δια βίου μάθηση». Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να προλάβουμε την ταχύτητα με την οποία γίνονται οι αλλαγές αλλά τουλάχιστον θα βοηθήσουμε τον εαυτό μας να προσαρμοστεί. Εδώ όμως πρέπει να διευκρινίσουμε και κάτι άλλο. Είναι λάθος να εννοήσουμε την «Δια βίου μάθηση» με έναν παραδοσιακό τρόπο. Είναι λάθος να φανταστούμε ότι πρέπει να είμαστε συνέχεια μέσα σε μια τάξη και να μας διδάσκει κάποιος. Θα έλεγα ότι για να πετύχουμε αυτό που εννοεί η «Δια βίου μάθηση» πρέπει απλά να αλλάξουμε την στάση μας απέναντι στην αποδοχή και την εκμάθηση του καινούργιου.

Είναι χαρακτηριστικό της εποχής μας η πληθώρα των πηγών γνώσης αλλά και των τρόπων να μάθεις. Κάποτε η γνώση ήταν κρυμμένη σε μερικά χειρόγραφα και την κατείχαν λίγοι «μορφωμένοι». Ύστερα ήλθε η τυπογραφία και έφερε επανάσταση στην διάδοση της γνώσης μέσω του βιβλίου. Σήμερα όμως είναι πραγματικά ενδιαφέρον το γεγονός της «Ανοικτής γνώσης». Το Διαδίκτυο έφερε σ’ αυτό τον τομέα μεγάλες αλλαγές γιατί εκεί σήμερα υπάρχει μαζεμένη όλη η ανθρώπινη γνώση και τις περισσότερες φορές δωρεάν. Ο ενήλικας που θέλει να μάθει κάτι, δεδομένου ότι θα επιλέξει προσεκτικά, μπορεί να βρει όλων των ειδών πληροφορίες, σεμινάρια ακόμα και πανεπιστημιακά μαθήματα που μπορεί να παρακολουθήσει μέσω Διαδικτύου.

Πρέπει να προσαρμοστούμε! Πρέπει βέβαια να δούμε την απόκτηση νέων γνώσεων με ενδιαφέρον και όχι σαν καταναγκαστικά έργα. Ο καθένας ας αρχίσει από πράγματα που τον ενδιαφέρουν προσωπικά ή για την δουλειά του. Μπορεί ακόμα να βρει στο Διαδίκτυο και ιστοσελίδες όπου πολλά άτομα με το ίδιο ενδιαφέρον ή το ίδιο επάγγελμα μπορούν να αλληλεπιδρούν. Έτσι σιγά-σιγά θα μάθει τρόπους μάθησης. Αυτό, δηλαδή το να μάθουμε πώς να μαθαίνουμε, είναι ίσως ένα από τα πιο αναγκαία χαρακτηριστικά της νοοτροπίας μας απέναντι στη γνώση σήμερα.

 

1. Το ψηφιακό χάσμα

Ψηφιακό χάσμα είναι η απόσταση που χωρίζει εκείνους που ξέρουν την τεχνολογία από εκείνους που δεν την ξέρουν. Το χάσμα αυτό δημιουργήθηκε κυρίως από την ταχύτητα ανάπτυξης της τεχνολογίας και υπάρχει σήμερα μεταξύ διαφορετικών ηλικιών, μεταξύ ανθρώπων του ίδιου επαγγελματικού χώρου αλλά και σε μεγάλες κλίμακες όπως π.χ. μεταξύ χωρών. Εδώ θα ασχοληθούμε κυρίως με το πρόβλημα από την πλευρά του ατόμου.

Ο προσωπικός υπολογιστής, το PC, εμφανίστηκε το 1981. Γύρω στο 1990 ξεκίνησε μια άλλη επανάσταση, εκείνη των δικτύων που σύντομα οδήγησε στο Internet το 1993-94 με τις γνωστές συγκλονιστικές αλλαγές σε τόσους τομείς της ζωής μας. Πρακτικά αυτές οι χρονολογίες σημαίνουν ότι όσοι είναι σήμερα πάνω από 50 δεν έχουν σχέση με την τεχνολογία και όσοι είναι 40-50 γνώρισαν λίγο τους υπολογιστές. Οι νεώτεροι, δηλαδή οι ηλικίες 25-40 γνώρισαν και χρησιμοποίησαν πολύ περισσότερο την τεχνολογία. Βέβαια οι κάτω των 25 μπορούμε να πούμε ότι είναι η γενιά που μεγάλωσε με τους υπολογιστές και κυρίως με το Διαδίκτυο.

Με βάση τα πιο πάνω μπορούμε εύκολα να αντιληφθούμε ότι το ψηφιακό χάσμα εντοπίζεται στις ηλικίες πάνω από 40-45. Αυτή ήταν η ηλικία που γνώρισε λιγότερο την τεχνολογία και δεν μπόρεσε να παρακολουθήσει τους πολύ γρήγορους ρυθμούς ανάπτυξης της. Σήμερα το άτομο άνω των 40 αισθάνεται λίγο έξω από τα πράγματα και δεν τολμά να αρχίσει να μαθαίνει γιατί θεωρεί ότι η τεχνολογία είναι κάτι δύσκολο. Σ’ αυτές τις ηλικίες συναντούμε πολλές φορές και την τεχνοφοβία όπου το άτομο αρνείται τελείως  την τεχνολογία. Αυτό σημαίνει φυσικά μια αντίσταση μέσα στους χώρους εργασίας. Αντίσταση του ατόμου να μάθει, παράπονα και γκρίνια κάθε φορά που θα του φέρουν ένα νέο σύστημα, μειονεξία απέναντι στους νέους συναδέλφους κλπ. Σε χώρους μάλιστα όπου συνυπάρχουν οι μεγάλες ηλικίες με τις μικρότερες, όπως χαρακτηριστικά είναι η εκπαίδευση, παρατηρείται και μια δυσκολία συνεννόησης με την νεώτερη γενιά.

Τι μπορεί να γίνει; Πολλά πράγματα, φτάνει να δεχτούμε κάποιες βασικές αρχές. Ένα πρώτο βασικό ζήτημα είναι να αποδεχθούμε ότι ο κόσμος αλλάζει, και εμείς πρέπει να μαθαίνουμε καινούργια πράγματα συνεχώς. Η ζωή πιο παλιά, πράγματι, δεν άλλαζε εύκολα, ο άνθρωπος μέχρι τα 18 του ήξερε ήδη όσα του χρειάζονταν για να ζήσει σε όλη του τη ζωή. Σήμερα μιλούμε εδώ και καιρό για την «Δια βίου μάθηση». Με μια διαφορά όμως: δεν σημαίνει ότι όσα ξέρουμε είναι άχρηστα. Να μην χάνουμε την αυτοεκτίμηση μας επειδή ήλθε μια νέα τεχνολογία. Αντίθετα όλα τα καινούργια βασίζονται στα προηγούμενα άρα μπορούμε να συμπληρώνουμε αυτά που ξέρουμε.

Το δεύτερο είναι να κατανοήσουμε ότι πρέπει μόνοι μας να κινηθούμε και να ψάξουμε την καινούργια γνώση. Να αξιοποιήσουμε πρώτα οποιαδήποτε μαθήματα προσφέρονται στο τόπο που ζούμε από Δήμους, Βιβλιοθήκες, Ευρωπαϊκά προγράμματα, ιδιώτες κλπ. Επειδή όμως δεν υπάρχουν παντού σεμινάρια για όλα τα πράγματα που εμείς θέλουμε, να συνηθίσουμε να μαθαίνουμε και από άλλες πηγές: να μάθουμε στον χώρο εργασίας μας, από τους συναδέλφους μας, από τα παιδιά μας (κυρίως αυτό), να μάθουμε μόνοι μας από το Διαδίκτυο.

Ένα τρίτο βασικό σημείο είναι να βρει ο καθένας τις πραγματικές του ανάγκες για γνώση και γύρω από αυτές να κινηθεί. Αν σήμερα ένα κινητό τηλέφωνο κάνει εκατό διαφορετικά πράγματα δεν σημαίνει ότι τα χρειάζομαι όλα. Ας μάθω μόνο να τηλεφωνώ και να στέλνω μήνυμα. Αλλά αυτό δεν είναι και λόγος να απορρίψω το κινητό τηλέφωνο. Το ίδιο και με τους υπολογιστές. Ίσως μια απλή χρήση του Word ή του Skype για να μιλήσεις στο παιδί σου, είναι για σένα αρκετό. Αλλά να μην φοβηθείς τον υπολογιστή επειδή μπορεί να κάνει άλλα χίλια δύσκολα πράγματα.

Τώρα πάει το μυαλό μου σε κάτι σχετικό που μου συνέβη το καλοκαίρι. Ερχόμουν ένα απόγευμα από τη Λεμεσό και σταμάτησα στο Πισσούρι για να βάλω βενζίνη. Καθώς επέστρεφα στον αυτοκινητόδρομο συνάντησα μια ηλικιωμένη γυναίκα που προφανώς ερχόταν από εργασία στα χωράφια της περιοχής και σταμάτησα ευχαρίστως να την φέρω στην Πάφο. Η γυναίκα ήταν περίπου 65 χρονών και πράγματι εργαζόταν σε κάποια περβόλια εκεί κοντά. Τυπική γυναίκα των χωριών μας, ντυμένη με σκούρα ρούχα, τζεμπέρι και ποδιά με μετέφερε στο παρελθόν. Μιλήσαμε ζωντανά και χαρούμενα, είπα ότι ήξερα και γω κάτι παιδιά από το χωριό της που είχε χρόνια να τους δω. Σε 10 λεπτά βέβαια έμαθα την ιστορία της ζωής τους. Ταξίδευα πραγματικά στο παρελθόν. Και τότε, ένας ήχος από κινητό με ξανάφερε βίαια στο παρόν. Ήταν το κινητό της γιαγιάς. Το έβγαλε με φυσικότητα από τη τσάντα της και απάντησε. Μετά, χρειαζόταν να κάνει εκείνη τηλέφωνο για να συνεννοηθεί ποιος θα την παραλάβαινε πιο κάτω. Με την ίδια φυσικότητα επέλεξε από τη λίστα των τηλεφώνων της ένα νούμερο και μίλησε.

Μέσα σε εκείνο το 20λεπτο μέχρι να φτάσουμε στην Πάφο σκέφτηκα πολλά πράγματα. Τα συνοψίζω όμως σε ένα. Που είναι το ψηφιακό χάσμα; Αν κάποιος νοιώθει ότι πραγματικά χρειάζεται μια τεχνολογία, θα την μάθει. Ανεξάρτητα από ηλικία. Νομίζω λοιπόν ότι όλα τα άλλα είναι δικαιολογίες!